“Çocuğum çok öfkeli” demek, ailenin yorucu bir deneyimini anlatabilir; fakat tek başına ne olduğunu açıklamaz. Öfkenin hangi koşullarda ortaya çıktığı, nasıl ifade edildiği ve sonrasında ne olduğu birbirinden ayrı bilgiler taşır. Bu bilgileri düzenlemek, çocuğu etiketlemeden konuşmaya yardımcı olabilir.
Öncesi, o an ve sonrası
Bir gözlem notunda üç ayrı bölüm kullanabilirsiniz. Öncesi bölümüne geçişleri ve ortamı; o an bölümüne görülen davranışı ve duyulan sözleri; sonrası bölümüne çocuğun ve yetişkinlerin nasıl devam ettiğini yazabilirsiniz. Bu notlar bir puanlama veya tanı sistemi değildir.
Örneğin “Oyunu bırakmasını söyledim, bağırdı” gözlemini “Beni yönetmek istiyor” yorumundan ayırmak mümkündür. Yorum kesin bir niyet bilgisi içerirken gözlem konuşulabilir bir olayı tarif eder. Çocuğun kendi açıklaması varsa onu da ayrı bir satırda tutabilirsiniz.
Not edilebilecek sorular
- Zorlanma belirli bir geçişte veya beklenti karşısında mı yaşanıyor?
- Ortamda gürültü, kalabalık veya acele gibi koşullar var mı?
- Çocuk ne söyledi, yetişkin ne söyledi?
- Başka bir gün benzer geçiş daha rahat olduysa ne farklıydı?
- Olay sonrasında günlük yaşam nasıl devam etti?
Çocuğun yaşını ve iletişim becerilerini göz ardı ederek her tepkiyi aynı beklentiyle değerlendirmek uygun değildir. Not tutmak da çocuğu sürekli izlenen veya sınanan biri gibi hissettiren bir etkinliğe dönüşmemelidir.
Yoğun anda güvenlik, sonrasında konuşma
CDC’nin küçük çocuklarda duygu farkındalığı rehberi, güvenlik ve yetişkinin sakinliğini koruma ile duyguyu dinleme arasındaki ilişkiye dikkat çeker. Yoğun zorlanma anında uzun bir konuşmayı sürdürmek yerine, konuşulabilir bir zamanı beklemek gerekebilir.
Duyguyu anlamaya çalışmak, zarar veren davranışa izin vermek değildir. Öte yandan çocuk sakinken üzerinde konuşulmamış bir sınırı yalnızca öfke anında uzun uzun açıklamak da belirsizliği artırabilir. Tutarlılık ve günlük rutinler yazısı bu ikinci konuyu ele alır.
Gözlemleri ne zaman bir uzmana taşımak gerekir?
Tepkiler sıklaşıyor, yoğunlaşıyor veya okul, aile ve arkadaş ilişkilerini etkiliyorsa bir değerlendirme düşünülebilir. Kendine ya da başkasına zarar verme riski olan bir durum, sıradan bir gözlem çalışmasının konusu olarak bekletilmemelidir; acil güvenlik tehlikesinde acil yardım hizmetlerine başvurulmalıdır.
Görüşmede yalnızca zor anları değil çocuğun güçlü yanlarını ve rahat olduğu koşulları da anlatabilirsiniz. Ebeveyn danışmanlığı bu gözlemlerin konuşulabileceği alanı; duyguları tanıma yazısı ise duygu ile davranışı ayıran dili açıklar.
Kaynakça
